Dyrektywa 2009/125/WE ustanawiająca ogólne zasady ustalania wymogów dotyczących ekoprojektu dla produktów związanych z energią

31 października  2009 r. w Dzienniku Urzędowym UE opublikowano dyrektywę 2009/125/WE, ustanawiającą ogólne zasady ustalania wymogów dotyczących ekoprojektu dla produktów związanych z energią [załącznik 1 – Dyrektywa 2009_125_WE], która zastąpiła dotychczas obowiązującą dyrektywę 2005/32/WE, odnoszącą się do wyrobów wykorzystujących energię. Dyrektywa obejmuje produkty związane z energią z uwagi na ich istotny udział w zużyciu energii i zasobów naturalnych w państwach członkowskich UE, a także innego typu oddziaływania na środowisko. Jednocześnie w wielu przypadkach obserwowane jest duże zróżnicowanie w kwestii wpływu na środowisko naturalne wyrobów cechujących się podobnymi parametrami funkcjonalnymi.

Dyrektywa 2009/125/WE  ustanawia zasady, według których mają być ustalane wymagania w stosunku do wprowadzanych do obrotu lub użytkowania produktów związanych z energią. Zgodnie z założeniami, wprowadzenie takich wymagań ma, nie powodując nadmiernych kosztów, znacząco przyczynić się do poprawy ekologiczności wyrobów i jednocześnie, dzięki ujednoliconym kryteriom wprowadzania na rynek, zapewnić swobodny przepływ tego typu towarów na obszarze państw członkowskich UE. Ustanowione zasady dotyczą wymagań odnoszących się do  etapu projektowania, ponieważ podejmowane w tej fazie decyzje i działania w największym stopniu determinują oddziaływanie produktów na środowisko
w całym ich cyklu życia.

Zgodnie z postanowieniami dyrektywy, aby wprowadzić do obrotu produkt związany z energią, producent lub autoryzowany przedstawiciel musi zapewnić zgodność z odpowiednimi wymaganiami obowiązującego środka wykonawczego. Poziom wymagań określonych przez środki wykonawcze, stanowiące uzupełnienie dyrektywy, będzie ustalany na podstawie analizy technicznej, ekonomicznej oraz środowiskowej, w przebiegu której powinien być zapewniony udział przedstawicieli państw członkowskich i zainteresowanych stron, w tym przedstawicieli branż przemysłowych (również małych przedsiębiorstw i rzemieślników), związków zawodowych, handlowców, importerów, organizacji ochrony środowiska i organizacji kupieckich. Wymagania mogą mieć postać ogólną – są wtedy określone w oparciu o całkowity profil produktu, bez ustanowionych wartości granicznych – oraz  szczególną, co oznacza że są określone ilościowo, dają się  zmierzyć i odnoszą się do konkretnego aspektu środowiskowego danego produktu. Środki wykonawcze obejmą produkty spełniające poniższe warunki:

• osiągające znaczącą wysokość sprzedaży w UE (orientacyjnie więcej niż 200 000 szt. w ciągu roku),
• mające znaczący wpływ na środowisko naturalne w UE, biorąc pod uwagę ilości wprowadzane na rynek,
• posiadające duży potencjał w zakresie poprawy oddziaływania na środowisko.

Transpozycja dyrektywy do prawa krajowego powinna nastąpić do 20 listopada 2010, natomiast do 21 października 2011 r. Komisja Europejska opracuje plan prac, który określi orientacyjną listę grup produktów, traktowanych priorytetowo przy wprowadzaniu środków wykonawczych na następne trzy lata. Szczególny przypadek stanowią środki wykonawcze dla produktów posiadających duży potencjał redukcji emisji gazów cieplarnianych (w tym sprzęt grzewczy, urządzenia do grzania wody, systemy HVAC), które zostaną wprowadzone przez Komisję z wyprzedzeniem, w trakcie okresu przejściowego.

Procedury oceny zgodności wprowadzanego na rynek wyrobu związanego z energią
z wymaganiami dyrektywy 2009/125/WE i uzupełniających ją przepisów zostaną określone
w środkach wykonawczych i będą dawać możliwość wyboru dwóch sposobów zapewnienia zgodności:

• poprzez wewnętrzną kontrolę projektu, opisaną szczegółowo w załączniku do dyrektywy
• poprzez system zarządzania, zgodny z wytycznymi zawartymi w załączniku do dyrektywy.

W szczególnie uzasadnionych wypadkach, związanych z wysokim ryzykiem, procedura oceny zgodności będzie określona w ramach modułów zawartych w załączniku II do decyzji nr 768/2008/WE [załącznik 2 – Decyzja 768_2008_WE].

Jeżeli produkt związany z energią został zaprojektowany zgodnie z normą zharmonizowaną z dyrektywą 2009/125/WE, stosując zasadę domniemania zgodności przyjmuje się, że spełnia jej wymagania. Uznaje się również, że produkty, którym na mocy rozporządzenia (WE) nr 1980/2000 przyznany został wspólnotowy znak ekologiczny Ecolabel, spełniają wymagania środków wykonawczych dyrektywy w zakresie, w jakim spełnia je oznakowanie. Podobna zasada dotyczy innych oznakowań ekologicznych, w stosunku do których Komisja Europejska uzna, że spełniają warunki odpowiadające oznakowaniu Ecolabel – przyjmuje się, że cechy produktów potwierdzone oznakowaniem mogą być uznane za podstawę do potwierdzenia spełnienia wymagań środka wykonawczego.

Warto zwrócić szczególną uwagę na istotną modyfikację w stosunku do poprzedniej wersji dyrektywy, znajdującą odzwierciedlenie w tytule, czyli zmianę zakresu objętych nią produktów. Ta informacja jest kluczowa dla uczestników rynku budowlanego, ponieważ od chwili wejścia w życie przepisów państw członkowskich wdrażających ustalenia dyrektywy 2009/125/WE, również wyroby budowlane wpływające na zapotrzebowanie budynków na energię (okna, wyroby do izolacji cieplnej, wyroby wpływające na zużycie wody) zostaną objęte wymogami wspólnoty dotyczącymi ekoprojektu – ich spełnienie stanie się kolejnym warunkiem koniecznym do oznakowania wyrobu symbolem CE, dającym możliwość wprowadzenia go do obrotu na rynku wewnętrznym UE.

mgr inż. Łukasz Adamus
Instytut Techniki Budowlanej