W dniach 26-27 października 2011 r. w Warszawie odbyła się konferencja pt. „Policy seminar – Lead Market Initiative evaluation and European Innovation Partnerships” zorganizowana przez Prezydencję Polski (Ministerstwo Gospodarki) i Komisję Europejską. Celem była ocena dorobku Inicjatywy Rynków Pionierskich oraz dyskusja nad możliwością kreowania polityki popytowej współistniejącej z instrumentami po stronie podaży poprzez Europejskie Partnerstwa Innowacji (European Innovation Partnerships). Wśród zaproszonych gości znaleźli się przedstawiciele przemysłu, organizacji publicznych, osób zaangażowanych w tworzenie polityk i aktów prawnych na poziomie krajowym i europejskim oraz ekspertów związanych z rożnymi gałęziami gospodarki UE. W zakresie budownictwa zrównoważonego strona polska reprezentowana była w panelu dyskusyjnym przez przedstawicieli Instytutu Techniki Budowlanej – prof. dr hab. inż. Lecha Czarneckiego i dr inż. Sebastiana Walla.

Formalne podsumowanie Inicjatywy Rynków Pionierskich w latach 2007 – 2011 staje się podstawą do ponownej analizy stosowanych środków wspierających innowację w europejskiej gospodarce. W tym aspekcie za szczególnie istotne uznaje się potrzeba ustalenia odpowiedniej kombinacji narzędzi stosowanych zarówno sferze stymulacji popytu, jak i podaży. Plan działań w zakresie Inicjatywy Rynków Pionierskich dla tej branży przewidywał realizację 11 punktów odnoszących się do obszarów min:

• Regulacji – w zakres działań weszły: przegląd przepisów technicznych państw członkowskich pod kątem uwzględnienia wymagań zrównoważonego rozwoju oraz analiza obciążeń administracyjnych związanych z wdrażaniem tych wymagań, przyjęcie znowelizowanej dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków (EPBD);
• Zamówień publicznych – ustanowiono sieć jednostek administracji publicznej promujących w zamówieniach rozwiązania z zakresu budownictwa zrównoważonego;
• Normalizacji, oznakowania i certyfikacji – w zakres działań weszły min: opracowanie strategii uwzględnienia w normalizacji wszystkich wymagań podstawowych oraz przyjęcie rozporządzenia CPR zastępującego dyrektywę budowlaną;

Dyskusje toczące się w ramach paneli podczas konferencji „LMI Warsaw” jako jedną z podstawowych przeszkód dla zrównoważonego budownictwa wskazują dużą ilość nie zawsze skoordynowanych inicjatyw na poziomie Unii Europejskiej, związanych między innymi z ekologią w zakresie polityki produktowej. Ukierunkowanie inicjatyw takich, jak program oznakowania „Ecolabel”, czy ekoprojektowania wyrobów, ich interakcje z regulacjami w zakresie efektywności energetycznej budynków i rozporządzeniem CPR oraz opracowywanymi normami Europejskimi pozostaje nie do końca klarowne i wymaga lepszego zarządzania z poziomu Komisji Europejskiej. Innym problemem dla uzyskania jasnego obrazu sektora jest też brak harmonizacji stosowanych w państwach członkowskich krajowych systemów oznakowania środowiskowego i certyfikacji zrównoważoności budynków. Wobec faktu, iż systemy te nie używają „wspólnego języka technicznego”, mocno utrudnione jest dokonanie rzetelnej oceny ich oddziaływania i rzeczywistego znaczenia dla poziomu innowacyjności sektora. Odrębnym zagadnieniem wydaje się być problematyka kierunku i zakresu zmian przepisów technicznych państw członkowskich, ujęcia w nich kwestii związanych z pełnym cyklem życia budynków i wymagań związanych ze zrównoważonym wykorzystaniem zasobów naturalnych. Od przyjętych założeń ewolucji tych regulacji zależeć będzie bowiem, czy staną się one przeszkodą dla innowacji technicznej, czy też będą ją wspierać poprzez ustanowienie wymagań dotyczących właściwości użytkowych.

    Obecnie toczy się dyskusja nad nowym podejściem do polityki wspierania innowacyjnej gospodarki. Nowe ramy zostały w tym zakresie ustalone przez inicjatywę flagową UE Unia Innowacji wprowadzającą koncepcję Europejskich Partnerstw Inniwacji (European Innovation Partnerships – EIP) mających przyczynić się do ogólnoeuropejskiego rozpowszechnienia innowacji w obszarach dotyczących ważnych kwestii społecznych. EIP działające w kierunku osiągnięcia jasno określonych celów angażują wszystkie strony istotne zarówno dla procesu badań, jaki i późniejszego wdrażania ich wyników. Działania w ramach EIP obejmowałyby zarówno środki wsparcia popytu, jak i podaży, takie jak intensyfikację prac naukowo-badawczych, koordynację finansowania projektów demonstracyjnych i pilotażowych, wprowadzenie „szybkiej ścieżki” dla norm i nowych przepisów oraz stymulację działań zwiększających popyt.

W powyższej perspektywie kluczowe znaczenie dla obszaru zrównoważonego budownictwa będzie miała planowana na pierwszy kwartał 2012 r. publikacja nowej „Strategii zrównoważonej konkurencyjności sektora budowlanego” Komisji Europejskiej. Strategia ta ma w założeniu przyczynić się min. do poprawy koherencji pomiędzy legislacją na szczeblu europejskim i krajowym, zwiększenia chłonności na innowację i wyniki badań naukowych, harmonizacji narzędzi oceny zrównoważoności na potrzeby zamówień publicznych i wdrożenia zasad sprawiedliwego traktowania przedsiębiorców.

Dr inż. Sebastian Wall
Instytut Techniki Budowlanej
s.wall[at]itb.pl