Środki przeznaczone przez państwa członkowskie UE na zakup usług i wyrobów  trybie zamówień publicznych stanowią około 17% PKB Unii Europejskiej (2 biliony EURO rocznie). Strategia dotycząca zamówień publicznych powinna zapewnić najbardziej efektywne wykorzystanie tych znaczących środków publicznych oraz wspierać wzrost gospodarczy i tworzenie nowych miejsc pracy, szczególnie w czasie panującego kryzysu. Aby jak  najlepiej wykorzystać te 17% niezbędne jest zastosowanie elastycznych i przyjaznych dla użytkownika narzędzi, które sprawią, że przejrzysta i konkurencyjna procedura udzielania zamówień, której podlegają europejskie organy publiczne i ich dostawcy, zostanie jak najbardziej uproszczona. W szczególności sektor małych i średnich przedsiębiorstw, którego udział wynosi 31- 38% całkowitej wartości zamówień publicznych potrzebuje lepszego i prostszego dostępu do zamówień publicznych w całej UE, aby w pełni korzystać z prawdziwie europejskiego rynku zamówień. Zamówienia publiczne, stanowiąc jedno z narzędzi rynkowych są kluczowym elementem strategii „Europa 2020”[1]  (omawianej już wcześniej w Biuletynie UE nr XXIV), w której postuluje się, aby poprzez zamówienia publiczne:

• poprawić warunki prowadzenia działalności innowacyjnej przez przedsiębiorstwa, stymulując popyt[2]   na nowe rozwiązania i wyroby;
• wspierać gospodarkę niskoemisyjną i efektywnie korzystającą z zasobów, np. poprzez sprzyjanie szerszemu wykorzystaniu ekologicznych zamówień publicznych;
• uprościć otoczenie prawne biznesu, szczególnie w odniesieniu do sektora małych i średnich przedsiębiorstw.

W strategii „Europa 2020” podkreśla się ponadto, że polityka zamówień publicznych powinna zagwarantować jak najlepsze wykorzystanie środków publicznych, a rynki zamówień publicznych muszą pozostać otwarte dla całej UE. Biorąc pod uwagę powyższe cele 27 stycznia 2011 r. Komisja Europejska rozpoczęła proces konsultacji tych problemów w formie otwartej debaty z zainteresowanymi stronami skupiając się przede wszystkim na kwestii modernizacji zasad, narzędzi oraz metod stosowanych w dziedzinie zamówień publicznych.

Dokumentem konsultacyjnym, którego zadaniem jest określenie potrzeb w zakresie zwiększania skuteczności europejskiego rynku zamówień przy jednoczesnym usprawnianiu ich procedur jest Zielona Księga [załącznik 1 – Zielona_Księga_2011], w której postawiono szereg pytań dotyczących potencjalnych obszarów zmian, prosząc podmioty zainteresowane o opinię w sprawie celowości zmian legislacyjnych.

Zgodnie z założeniami Zielonej Księgi przede wszystkim należy dążyć do poprawy skuteczności wydatków publicznych, poprzez poszukiwanie możliwie najlepszych rezultatów zakupów przy uwzględnieniu  kryterium najlepszej relacji ceny do jakości. Istotne jest też zapewnienie oferentom możliwości konkurowania w oparciu o równe szanse oraz zapobieganie zakłóceniom konkurencji. Niebędne wydaje się zwiększenie skuteczności samego procesu udzielania zamówień w celu pomocy nabywcom publicznym w uzyskaniu możliwie najlepszych rezultatów zakupów przy możliwie najmniejszych nakładach, jeśli chodzi o czas i środki publiczne. Skuteczniejsze procedury będą korzystne dla wszystkich wykonawców i ułatwią uczestnictwo sektorowi małych i średnich przedsiębiorstw. Wspomniany cel dotyczący zwiększenia skuteczności zamówień publicznych jest przedmiotem pytań zawartych głównie w części 2 (ulepszenie pakietu narzędzi dla instytucji zamawiających) oraz w części 3 (zwiększenie dostępności europejskiego rynku zamówień) zielonej księgi.

Kolejnym celem uzupełniającym jest umożliwienie lepszego wykorzystania zamówień publicznych przez zamawiających do wspierania wspólnych celów społecznych, do których należą:

• ochrona środowiska,
• bardziej efektywne gospodarowanie zasobami,
• większa efektywność energetyczna,
• przeciwdziałanie zmianom klimatu,
• promowanie innowacji i włączenia społecznego,
• zapewnienie możliwie najlepszych warunków dla świadczenia wysokiej jakości usług publicznych.

Realizacja powyższych celów może również przyczynić się do osiągnięcia poprawy skuteczności wydatków publicznych, m.in. dzięki przesunięciu nacisku z najniższej ceny początkowej na najniższy koszt cyklu życia[1] . Kwestie związane z tym celem zostały omówione w części 4 zielonej księgi (strategiczne wykorzystanie zamówień publicznych). Ponadto przegląd ram legislacyjnych może być okazją do przeanalizowania, czy nie należałoby doprecyzować niektórych podstawowych pojęć i koncepcji, aby zapewnić instytucjom zamawiającym i przedsiębiorstwom większą pewność prawną (część 1).

Podmioty zainteresowane uproszczeniem procedur potwierdziły potrzebę przeprowadzenia przeglądu systemu udzielania zamówień publicznych w UE, jak również  konieczności bardziej efektywnego wykorzystania środków publicznych oraz  uwzględnienia kwestii społecznych i związanych ze środowiskiem.

W ramach uzupełnienia do zielonej księgi Komisja przeprowadza obecnie całościową ocenę ex-post, aby podsumować efektywność i opłacalność obecnie obowiązujących zasad dotyczących udzielania zamówień publicznych w Europie. Wyniki oceny oraz konsultacji przeprowadzonych z wykorzystaniem zielonej księgi zostaną omówione na konferencji na wysokim szczeblu w sprawie reformy udzielania zamówień publicznych, zaplanowanej na 30 czerwca 2011 r. w Brukseli. Rezultaty tych działań zostaną następnie uwzględnione w stosownych wnioskach legislacyjnych.

Uwagi zainteresowanych stron do niniejszej zielonej księgi, wraz z wynikami wspomnianej oceny, będą stanowiły podstawę do przyszłej reformy przepisów UE w zakresie zamówień publicznych, czego rezultatem będzie przedstawienie wniosku dotyczącego zmian ustawodawczych.  

inż. Małgorzata Głowacz
Instytut Techniki Budowlanej